Współuzależnienie to przystosowanie do chronicznego przebywania w sytuacji stresowej.
Warunki wystąpienia współuzależnienia:
-
Musi istnieć aktualny związek dwojga dorosłych ludzi (zależność materialna, emocjonalna, prawna itd.)
-
Z racji swego uzależnienia alkoholik wprowadza do tej relacji destrukcję
-
Partner przystosowuje się do tej destrukcji i poprzez swoje zachowania wikła się w nią coraz bardziej w sposób szkodliwy dla siebie
Konsekwencje zaburzeń adaptacyjnych osoby współuzależnionej dla jej relacji z dzieckiem np.:
-
Angażowanie dzieci do walki z alkoholem i alkoholikiem, do kontrolowania picia i życia osoby uzależnionej (pilnowanie rodzica - co robi, gdzie chodzi, ile ma pieniędzy itd.)
- Relacja poddana jest „rytmowi nałogu”- wymaganie od dziecka by naprzemiennie wchodziło w rolę rodzica (gdy uzależniony rodzic pije) i dziecka (gdy rodzic utrzymuje abstynencję)
-
Nieprzewidywalność relacji
-
Traktowanie dziecka jak osoby dorosłej (przekazywanie nadmiernej odpowiedzialności- dziecko niejako ma zastępować pijącego rodzica w jego dorosłej roli)
-
Zaniedbywanie potrzeb dziecka (ponieważ cała energia rodzica idzie w kontrolowanie i opiekowanie się pijącym partnerem)
-
Symbioza („możemy polegać tylko na sobie, trzymać się razem, bez siebie zginiemy”, „bez Ciebie sobie nie poradzę”)
-
Nadopiekuńczość, nadmierne chronienie i lęk o dziecko
-
Wykorzystywanie (np. obarczanie obowiązkami nieadekwatnymi do wieku- pełna opieka nad młodszym rodzeństwem, konieczność zarobkowania itd.)
-
Agresja- przekierowywanie złości z pijącego partnera na dziecko, obarczanie winą dziecka, brak cierpliwości
-
Chłód emocjonalny- brak okazywania uczuć
-
Budowanie relacji z dzieckiem wokół tajemnicy rodzinnej, angażowanie go do tworzenia pozorów „dobrej rodziny”
-
Tworzenie frontów w rodzinie (wymaganie pełnej lojalności, „Jeśli nie jesteś ze mną- jesteś przeciwko mnie!
Destrukcyjne funkcjonowanie osoby współuzależnionej
Nieudane próby zmieniania sytuacji:
- kontrolowanie picia alkoholu przez partnera:
przeglądanie notatek, listów, plików komputerowych, szperanie po kieszeniach, podsłuchiwanie rozmów, telefonów, podpytywanie znajomych o szczegóły z życia alkoholika, ustawiczne telefonowanie do alkoholika, przyprowadzanie go z imprez, z barów, z pracy do domu, śledzenie, angażowanie dzieci w te działania, - daje to złudne poczucie bezpieczeństwa i kierowania życiem
-zachowania mające na celu uzyskanie wpływu na zachowania pijanego partnera:
wymuszanie na alkoholiku obietnic poprawy pomimo ciągłych porażek w ich dotrzymywaniu, stosowanie szantażu
-zachowania nadopiekuńcze wobec partnera:
pomaganie i nadmierne opiekowanie się uzależnionym, w tym niedopuszczanie do tego, aby ponosił on pełne konsekwencje swego picia i swoich zachowań (nieświadome zapewnianie komfortu dalszego picia!) - wyręczanie go w obowiązkach domowych, w opiece nad dziećmi, w załatwianiu codziennych spraw (sprawy urzędowe, szkoła dzieci, ich zdrowie), podejmowanie dodatkowej pracy "aby jakoś związać koniec z końcem" podczas gdy uzależniony traci sporą część domowego budżetu na swój nałóg, usprawiedliwianie jego nieobecności w pracy, jego zachowania wobec krewnych, sąsiadów, bieganie rano po piwo, opłacanie detoksykacji, załatwianie zwolnień lekarskich, płacenie długów, łagodzenie cierpień osoby uzależnionej, staranie się za wszelką cenę by niczym "nie sprowokować alkoholika" do kolejnego zapicia, "usuwanie mu kłód spod nóg", tzn. niedopuszczanie go do konfrontacji z trudami życia codziennego, ukrywanie problemów, przewidywanie i próby likwidowania powodów do tego by się złościł, nadmierne starania o to, by zadowolić osobę pijącą nałogowo - dbałość o posiłki, o zrobienie prania na czas, spełnianie wszelkich próśb uzależnionego, likwidowanie szkód związanych z nałogiem
-wciąganie innych członków rodziny w kontrolowanie osoby pijące.
Nieudane próby wycofania z sytuacji:
- zachowania demonstracyjne (straszenie i „granie odejścia”)
- zachowania ucieczkowe (bez zabezpieczenia, wsparcia, rozmysłu- często przez to skazane na niepowodzenie)
- zachowania wzmacniające poczucie bezradności (użalanie się, narzekanie)
- brak zachowań zmierzających do usamodzielnienia się
Negatywne (szkodliwe) sposoby przystosowania się do sytuacji:
-izolowanie się
-branie na siebie całej odpowiedzialności za rodzinę
-dbanie o zachowanie pozorów idealnej rodziny za wszelką cenę
-branie na siebie konsekwencji picia partnera (np. tuszowanie picia lub jego skutków)
-brak skutecznej samoobrony w sytuacji przemocy
-zaniedbywanie własnych potrzeb na rzecz partnera
Takie funkcjonowanie przez dłuższy czas przynosi zmiany w:
Myśleniu:
Myślenie magiczne, przekonanie o konieczności kontrolowania wszystkiego, jeden sztywny punkt widzenia, trudności w skoncentrowaniu uwagi, zaprzeczanie
Emocjach:
Lęk, który generalizuje się niemal na wszystko (zwłaszcza przed nowością i zmianą), trudności w okazywaniu złości (tłumienie lub przenoszenie jej na inne osoby lub siebie), huśtawki nastroju, niemożność pogodzenia się ze stratami, naprzemienne poczucie winy i krzywdy
Strukturze Ja:
Zatarcie granic, samoocena zależna od wpływu na partnera
